Dil aileleri

Article on other languages:

del.icio.us del.icio.us
Digg Digg
Furl Furl
Reddit Reddit
Rojo Rojo
Add to OnlyWire
Bu maddedeki veya maddenin bir bölümündeki bazı bilgilerin kaynağı belirtilmemiştir.
Ayrıntılar için maddenin tartışma sayfasına lütfen bakınız.
Maddeye uygun bir biçimde kaynak ekleyerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz.
Dünya'da dil aileleri
Dünya'da Dil Aileleri
Dünya'da Dil Aileleri

Dil ailesi, birbiriyle aynı kökten gelen akraba dil topluluğuna verilen ad. Yani aynı dil ailesine mensup dillerin, aynı kökenden, belki de aynı ilkel dilden türediği kabul edilir. Çoğu dilin yazılı tarihi çok kısa olduğu için, çok az dilin kesin kökeni bilinmektedir. Dil ailelerinin belirlenmesi, uzun bilimsel çalışmalar sonucunda mümkün olmuştur.

Dil aileleri ağaç şeması olarak gösterildikleri için kendilerine dil ağacı da denir. Bu sebeple, alt bölümlerinde de dil kolları denir. Bazı diller bulundukları aile içindeki bir alt grubun tek temsilcisi olarak soyutlanmış olabilirler. Örneğin yunanca, Hint-Avrupa Dil Ailesi içerisinde soyutlanmış bir dildir. Bazı dillerin ise bilinen hiçbir yaşayan akrabası bulunmamaktadır ve bu yüzden bütün dünya dilleri içinde soyutlanmıştırlar. Örneğin Baskça tamamen soyutlanmış bir dildir.


Konu başlıkları

Başlıca dil grupları

  1. Tek heceli: Kelimeler tek hecelidir. Yapım ve çekim ekleri yoktur. Kelimeler cümledeki kullanım yerlerine göre anlam kazanırlar. Çince gibi.
  2. Eklemlemeli ya da bitişken (agglutinant): Kelimelerin kökleri değişmez, Kullanımda kelimeye getirilen ekler, kelimelerin anlamlarını ve görevlerini belirler. Türkçe, Moğolca, Macarca gibi.
  3. Çekimli (bükümlü): Kelimeler kullanımda değişiklerle uğrar. Ön-ek, iç-ek, son-ek kavramları vardır. Bazılarında ünsüzler değişmez, ünlüler değiştirilerek yeni kelimeler yapılır. Yani kökler ünsüzlerden ibarettir. Arapça, Farsça, İngilizce, Hintçe gibi.

Kökenlerine göre temel dil aileleri şunlardır:

Kökenlerine göre temel dil aileleri ve bunlara dahil olan diller şunlardır:

Hint–Avrupa Dilleri Ailesi

  1. Cermen dilleri: Batı Cermen Grubu:İngilizce, Almanca, Yidiş, Hollandaca, Afrikaans, Flamanca, Frizce, Lüksemburgca. Kuzey Cermen Grubu: İsveççe, Norveççe, Danca, İzlandaca, Faröerce.
  2. Romans dilleri: Fransızca, İspanyolca, İtalyanca, Portekizce, Galiçya dili, Rumence, Katalanca, Provensal, Ladino, Retoromanşça. (Bu kolun çıkış dili, Latincedir.)
  3. Kelt dilleri: Bretonca, Galce, İrlandaca, İskoç dili, Kernevekçe (İngiltere 'nin Cornwall bölgesinde).
  4. Slav dilleri: Rusça, Ukraynaca, Beyaz Rusça,(Sırpça, Hırvatça, Boşnakça), Lehçe, Bulgarca, Makedonca, Slovence, Slovakça, Çekçe.
  5. Baltık dilleri: Prusça (ölü bir dildir), Litvanyaca, Letonca.
  6. Helen dili: Yunanca
  7. Geg dili: Arnavutça
  8. Grabar dili: Ermenice
  9. Hint–İran dilleri: Hint Grubu: Sanskritçe, Bengalce, Paştu, Çingenece, (Hintçe, Urduca), Nepalce, Gucaratça, Racastanca, Biharca, Paharca, Konkanca, Oriya, Sinhala, Assamca, Keşmirce, Sindce, Pencapça. İran Grubu: Farsça, Kürtçe, Osetçe, Zazaca, Beluçice, Mazanderani, Gilaki.
  10. Anadolu dilleri: Hitit dili, Lidya dili, Likya dili.luvi dili (Bu diller artık kullanılmayan ölü dillerdir.)

Hami-Sami dilleri ailesi

  1. Sami dilleri: Arapça, İbranice, Aramice, Habeşçe (Amhara), Tigrece, Tigrina – ölü diller olan Akadca, Babilce, Asurca.
  2. Mısır dilleri: Eski Mısır dili, Kıptî dili.
  3. Berber dilleri: Zenet, Kabiliya, Şloh, Şavya, Tuareg (Tamaşek)
  4. Çad dili: Hausa
  5. Kuşitik diller: Somalice, Afarca, Bece, Odoma, Sidamo

Çin-Tibet dilleri ailesi

  1. Sinik (Çin) dilleri: Mandarin, Wu lehçesi, Fucien (Min) lehçesi, Amoy lehçesi, Kantonca, Hakka lehçesi
  2. Tibet-Birman dilleri:
    1. Tibet Grubu: Tibetçe, Dzongka.
    2. Birman Grubu: Birmanca, Lolo, Moso, Şan, Karence.
  3. Tay-Kaday dilleri: Tayca, Karatay, Laoca, Çuang, Çam
  4. Miao-Yao Grubu: Miao dili, Yao dili.

Ural dilleri ailesi

  1. Fin–Ugur kolu:
    1. Fin Grubu: Fince, Laponca, Estonca, Mari Dili, Çeremişçe, Komice, Karelce.
    2. Ugur Grubu: Macarca, Khansi dili, Mansi dili
  2. Samoyet kolu: Samoyet, Nenetçe

Altay dilleri ailesi

  1. Türk dilleri:
    1. Oğuz grubu: Türkçe, Azerice, Türkmence.
    2. Kıpçak grubu: Kazakça, Kırgızca, Karakalpakça, Nogayca, Karaçayca, Başkırca, Kumukça.
    3. Uygur grubu (Çağatay grubu): Özbekçe, Uygurca, Salarca.
    4. Yakut grubu: Yakutça.
    5. Çuvaş grubu: Çuvaşça.
  2. Moğol dilleri: Moğolca (Khalka), Buryatça, Kalmukça.
  3. Tunguz dilleri: Even, Evenki, Golde, Oroç, Lamut.
  4. Kore dili: Korece
  5. Japon dili: Japonca

Kuzey Kafkas Dilleri Ailesi

  1. Çerkez Dilleri: Abhazca, Abazaca, Ubıhça, Adigece, Kabardice.
  2. Çeçen Dilleri: Çeçence, İnguşça.
  3. Dağıstan Dilleri: Avarca, Dargice, Lakça, Tabasaranca, Lezgice, Agulca, Rutulca, Tsahurca.

Güney Kafkas dilleri Ailesi

Gürcüce,Svanca,Megrelce, Lazca

Dravid Dilleri Ailesi

Telugu, Kannada, Tamilce, Malayalam, Gondi, Brahui

Endonezya-Polinezya Dilleri Ailesi

  1. Endonezya Dilleri: Malayca, Bahasa, Cavaca, Sundaca, Akince, Makassarca, Timorca, Balice, Tagalog, Ilokai, Cebuca, Batakça, Malagasy (Madagaskar Dili)
  2. Melanezya Dilleri: Fijice, Nauruca, Kiribatice
  3. Mikronezya Dilleri: Mariana Dili, Guamca
  4. Polinezya Dilleri: Maori, Havaice, Tahitice, Samoaca, Tongaca, Markizce

Austral-Asya Dilleri Ailesi

  1. Mon-Khmer Grubu: Kamboçça, Mon Dili, Khasi
  2. Munda Grubu: Mundari, Santali, Go, Korku
  3. Andaman Grubu: Andaman dilleri

Paleo-Asya Dilleri Ailesi

Çukçi, Koryak, Itelmen, Nivkh

Bask Dili

Baskça

Ainu Dili

Ainuca


Vietnam Grubu

Vietnamca, Mien Dili

Buruşaski Dili

Buruşaski

Khoisan Dilleri

Hottentot Dili, San (Buşman lehçeleri)

Nijer-Kongo Dilleri Ailesi

  1. Nijer Dilleri: Volofça, Fulani, Serer, Mandinge, Bambara, Senufo, Eve, Tvi, Yoruba, Ibo, Kpelle, Mande, Dogon, Mossi, Ga, Aşanti
  2. Delta Dilleri: Ififik
  3. Bantu Dilleri: Kikongo, Lingala, Kikenya, Swahili, Kirundi, Kiryarwanda, Fon, Umbundu, Nyanja, Ndebele, Bemba, Şona, Tswana, Zulu, Xhosa, Sotho, Swazi

Nil-Sahra Dilleri Ailesi

  1. Sahra Dilleri: Songayca, Sara
  2. Nil Dilleri: Nubyaca, Masai, Karamajong, Şilluk, Nuer, Dinka

Eskimo-Aleut Dilleri Ailesi

  1. Eskimo Dilleri: Yupik, Inuktitut
  2. Aleut Dili: Aleutça

Algonkian Dilleri Ailesi

Karaayak, Şeyen, Fox, Mikmak, Kri (Cree)

Irokua (Iroquois) Dilleri Ailesi

Mohawk, Çeroki (Cherokee), Kayuga, Seneka, Onandayga

Muskogean Dilleri Ailesi

Çikasav, Çoktav, Krik (Creek), Seminole, Apalaçian

Kiova-Tanoa Dilleri Ailesi

Tiva, Teve, Tove,

Atabaşkan Dilleri Ailesi

Navaho, Apaçi, Çirakahua

Tlingit Dili

Tlingit

Hayda Dili

Hayda

Saliş Dilleri Ailesi

Düzkafa Dili, Saliş lehçeleri

Siyu (Sioux) Dilleri Ailesi

Lakota (Sioux), Omaha, Krov (Crow), Assiniboine

Zuni Dili

Zuni

Uto-Aztek Dilleri Ailesi

Şoşone, Hopi, Pima, Havasu, Papago, Komançi, Ute, Tepehuan, Yaki, Tarahumara, Nahuatl, Huiçol

Mişe-Zoke Dilleri Ailesi

Mişe, Zoke

Oto-Mange Dilleri Ailesi

Otomi, Mazahua, Pame, Çinantek, Tlapanek, Mazatek, Zapotek, Mistek

Yuma-Koçimi Dilleri Ailesi

Yuma dilleri, Koçimi

Maya Dilleri Ailesi

Kakçikel, Çol, Kekçi, Çontal, Tzoltzil, Tzeltzal, Yukatek

And-Ekvator Dilleri Ailesi

  1. And Dilleri: Quechua, Aymara

Karib Dilleri Ailesi

Aravakça, Taino, Karib, Garifuna, Avradca

Tupi-Guarani Dilleri Ailesi

Tupi, Guarani

Pano-Takana Dilleri Ailesi

Pano Dilleri, Takana Dilleri

Ge Dilleri Ailesi

Ge Dilleri, Kaingan

Hivaro (Jivaro) Dili

Hivaro

Dünyada konuşulan diller sıralaması, (Milyon kişi)

Kaynakça

"http://tr.wikipedia.org/wiki/Dil_aileleri" adresinden alındı.

This article is from Wikipedia. All text is available under the terms of the GNU Free Documentation License.